Sửa đổi Luật Thủ đô: Mở “khung thể chế vượt trội” cho Hà Nội bứt phá

Hoàn thiện thể chế, tạo lợi thế cạnh tranh mới

Ngày 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án luật Thủ đô (sửa đổi). Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng trên ba trụ cột: cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Trong đó, yêu cầu thực tiễn nổi bật là Hà Nội đang đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” kéo dài như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, hạn chế hạ tầng và áp lực dân số.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh: “Mục tiêu của dự án Luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn cho Thủ đô; đồng thời trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát”.

Điểm đáng chú ý là dự thảo Luật gồm 9 chương, 36 điều, tinh gọn hơn so với luật hiện hành nhưng lại mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh. Đặc biệt, dự kiến có tới 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố, trong đó 84 thẩm quyền mới - một bước tiến lớn về phân cấp.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng nhận định: “Dự thảo Luật thể hiện bước tiến quan trọng khi Thủ đô không chỉ thực thi mà còn được giao vai trò thiết kế chính sách ở tầm cao hơn”.

Một mục tiêu quan trọng của Hà Nội trong giai đoạn tới là đạt tăng trưởng kinh tế hai con số. Ảnh: Đức Thanh

Mở rộng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư

Một trong những điểm nhấn của dự thảo Luật là hệ thống chính sách ưu đãi đầu tư được thiết kế có trọng tâm, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và lan tỏa mạnh.

Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm: công nghiệp văn hóa, giáo dục - y tế chất lượng cao, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao và làng nghề truyền thống. Đây đều là những trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế mới của Hà Nội.

Cụ thể, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực ưu tiên được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước trong 10 năm, sau đó giảm 50% trong thời gian còn lại. Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, mức ưu đãi còn mạnh mẽ hơn: Thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ 5%; miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo; miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, nhà khoa học trong 5 năm.

Đáng chú ý, các khoản thu nhập từ chuyển nhượng vốn trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng được miễn thuế, tạo điều kiện thúc đẩy dòng vốn đầu tư mạo hiểm.

Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, dự thảo Luật còn mở rộng ưu đãi cho các lĩnh vực xã hội như trợ giúp xã hội, cai nghiện ma túy, với các chính sách miễn tiền sử dụng đất, miễn thuế và hỗ trợ lãi suất vay - hướng tới phát triển bền vững và bao trùm...

Trao quyền mạnh hơn cho chính quyền Thủ đô

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là “phân quyền mạnh, đi đôi với kiểm soát chặt”. Hà Nội được đề xuất trao quyền chủ động lớn hơn trong nhiều lĩnh vực như đầu tư, tài chính, đất đai, khoa học công nghệ và tổ chức bộ máy.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định: “TP. Hà Nội không chỉ là cơ quan thực thi chính sách mới mà còn có thể góp phần hỗ trợ Trung ương trong việc thiết kế chính sách”.

Theo đó, Hà Nội mong muốn được chủ động ban hành các quy định cụ thể để triển khai luật trong trường hợp Trung ương chưa kịp hướng dẫn, qua đó rút ngắn thời gian chính sách đi vào cuộc sống.

Trong lĩnh vực đầu tư, thành phố đề xuất không giới hạn quy mô vốn, diện tích đất hay quy mô tái định cư đối với các dự án sử dụng ngân sách địa phương. Điều này giúp Hà Nội linh hoạt hơn trong triển khai các dự án hạ tầng lớn - yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng.

Bên cạnh đó, thành phố cũng được đề xuất quyền thành lập khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do; quyết định chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo mức đóng góp ngân sách; chủ động phát triển thị trường khoa học công nghệ. Đây là những công cụ chính sách mang tính “đòn bẩy”, giúp Hà Nội cạnh tranh tốt hơn trong thu hút đầu tư trong và ngoài nước.

Một mục tiêu quan trọng của Hà Nội trong giai đoạn tới là đạt tăng trưởng kinh tế hai con số. Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo Luật đề xuất nhiều cơ chế tài chính đặc thù.

Cụ thể, Hà Nội có thể thành lập các quỹ tài chính ngoài ngân sách; phát hành trái phiếu công trình, trái phiếu Thủ đô; tăng cường huy động vốn ODA và xã hội hóa.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết: “Thành phố đang xây dựng mô hình tăng trưởng mới, tập trung khai thác các yếu tố nội sinh, đặc biệt là văn hóa, y tế, giáo dục, thay vì cạnh tranh thu hút nguồn lực bên ngoài”.

Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư sang mô hình dựa trên tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Bảo đảm phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình

Dù mở rộng phân quyền, dự thảo Luật cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh nguyên tắc “6 rõ”: “Rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ hiệu quả”.

Điều này đồng nghĩa với việc mọi chính sách đặc thù phải có mục tiêu cụ thể, chỉ tiêu đo lường rõ ràng và cơ chế giám sát minh bạch. Hà Nội sẽ phải định kỳ báo cáo kết quả thực hiện với các cơ quan Trung ương, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội.

Cơ chế thí điểm chính sách cũng được yêu cầu phải có thời hạn, đối tượng rõ ràng và đánh giá đầy đủ trước khi nhân rộng.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô diễn ra trong bối cảnh Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều chiến lược lớn như Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm và các nghị quyết của Bộ Chính trị. Sự đồng bộ giữa thể chế, quy hoạch và chính sách được kỳ vọng sẽ tạo ra “bộ ba trụ cột” cho phát triển dài hạn.

Nếu được thông qua đúng tiến độ, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trở thành nền tảng pháp lý quan trọng để Hà Nội không chỉ giải quyết các vấn đề nội tại mà còn đóng vai trò dẫn dắt phát triển vùng và cả nước...