Tạo cơ chế “tự khai, tự sửa, tự chịu trách nhiệm” cho người nộp thuế

Trên 99% doanh nghiệp tham gia khai, nộp thuế điện tử

Theo thống kê của Cục Thuế, đến nay đã có 99,37% doanh nghiệp tham gia sử dụng dịch vụ khai thuế điện tử; 99,3% doanh nghiệp đăng ký tham gia sử dụng dịch vụ nộp thuế điện tử với cơ quan thuế; 98,9% doanh nghiệp hoàn thành đăng ký dịch vụ nộp thuế điện tử với ngân hàng; 97% doanh nghiệp được hoàn thuế tham gia hoàn thuế điện tử.

Kết quả trên cho thấy, ngành Thuế đã có nhiều nỗ lực cải cách mạnh mẽ, chuyển từ tư duy quản lý mang tính mệnh lệnh, kiểm soát sang tư duy đồng hành, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Hàng loạt chính sách, giải pháp đã được triển khai: từ việc đơn giản hóa thủ tục, áp dụng hóa đơn điện tử, đến việc tăng cường truyền thông, đối thoại và hỗ trợ trực tiếp, mục tiêu xuyên suốt là tạo môi trường tuân thủ thuận lợi, nhằm giúp hộ và cá nhân kinh doanh tiếp cận pháp luật thuế một cách dễ hiểu, dễ thực hiện hơn.

Công chức Thuế tỉnh Ninh Bình tuyên truyền, hỗ trợ hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật thuế. Ảnh: TN

Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, cơ quan thuế đã thường xuyên cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế, đặc biệt là các hành vi dễ dẫn đến sai lệch doanh thu. Điển hình là việc sử dụng tài khoản của cá nhân tại ngân hàng để nhận tiền từ hoạt động kinh doanh nhằm che giấu doanh thu, "né" thuế.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, ngành Thuế xác định công tác cải cách thủ tục hành chính là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, liên tục và cấp thiết, nhằm tháo gỡ rào cản, giảm gánh nặng chi phí cho người dân, doanh nghiệp, từ đó tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

Theo đó, năm 2026, ngành Thuế tiếp tục đẩy mạnh cải cách với các nhiệm vụ trọng tâm là: tập trung sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật để thực thi phương án cắt giảm thủ tục hành chính đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1848/QĐ-TTg.

Đồng thời, đẩy mạnh liên thông dữ liệu, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) để thực hiện tiếp nhận và trả kết quả 100% bằng phương thức điện tử đối với các hồ sơ đất đai, lệ phí trước bạ và hồ sơ đăng ký kinh doanh.

Ngoài ra, ngành Thuế sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống TMS, khắc phục triệt để các lỗi mạng phát sinh, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc phân tích ý kiến phản hồi và tổng hợp kết quả khảo sát người nộp thuế để cải thiện dịch vụ kịp thời.

Mức độ tuân thủ pháp luật thuế có nhiều chuyển biến

Đánh giá về thực trạng tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định, trong những năm gần đây, cùng với quá trình cải cách mạnh mẽ của hệ thống quản lý thuế, mức độ tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, hơn 99,3% doanh nghiệp đã khai và nộp thuế điện tử, giúp giảm đáng kể chi phí, thời gian tuân thủ.

Tuy nhiên, theo ông Phòng, hành vi và năng lực tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập. Về kê khai thuế, dù gần như toàn bộ doanh nghiệp đã khai thuế điện tử, song tình trạng kê khai sai, chậm hoặc không chính xác vẫn phổ biến, nhất là khi nhiều doanh nghiệp chưa kịp cập nhật quy định mới.

Phó Chủ tịch VCCI dẫn chứng, năm 2024, ngành Thuế thực hiện 62.932 cuộc thanh tra, kiểm tra, kiến nghị xử lý tài chính khoảng 62.726 tỷ đồng; trong đó có nhiều vụ truy thu hàng trăm tỷ đồng ở lĩnh vực bất động sản, xây dựng và xuất nhập khẩu. Riêng trong lĩnh vực thương mại điện tử, năm 2024, cơ quan thuế đã xử lý 33.003 trường hợp vi phạm (736 doanh nghiệp và 32.267 cá nhân), với tổng số thuế truy thu, truy hoàn và xử phạt gần 1.400 tỷ đồng.

Về hóa đơn và chứng từ, dù hóa đơn điện tử đã triển khai trên toàn quốc từ năm 2022, song hành vi mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp vẫn diễn biến phức tạp. Năm 2024, cơ quan thuế phát hiện hàng trăm doanh nghiệp “ma” được thành lập nhằm mục đích mua bán hóa đơn, hợp thức hóa chi phí hoặc gian lận hoàn thuế, trong đó có 113 doanh nghiệp nêu trong Công văn số 3385/TCT-TTKT, ngày 1/8/2024 của Tổng Cục Thuế (nay là Cục Thuế). Nhiều đường dây tổ chức tinh vi, liên kết liên vùng, lập hàng trăm pháp nhân để hợp thức hóa giao dịch khống trị giá hàng nghìn tỷ đồng.

Trong khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), hiện tượng chuyển giá, khai lỗ chưa chính xác tiếp tục là một vấn đề nổi bật. Giai đoạn 2022 - 2024, nhiều doanh nghiệp FDI báo lỗ liên tiếp, nhưng vẫn mở rộng quy mô, tăng doanh thu, đặc biệt trong các ngành linh kiện điện tử, may mặc, tư vấn kỹ thuật - những dấu hiệu điển hình của chuyển lợi nhuận ra ngoài nhằm xói mòn cơ sở thuế.

Theo số liệu của Cục Thuế, trong năm 2024, ngành Thuế đã thực hiện các cuộc thanh tra, kiểm tra, kiến nghị xử lý các trường hợp sai phạm. Kết quả, số lỗ bị giảm sau thanh tra là 43.587 tỷ đồng. Riêng với doanh nghiệp có giao dịch liên kết (FDI chiếm tỷ trọng lớn), cơ quan thuế đã thanh tra 711 doanh nghiệp, qua đó truy thu, truy hoàn và xử phạt 1.675 tỷ đồng; giảm lỗ 8.590 tỷ đồng; điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế 4.983 tỷ đồng.

Để khắc phục các điểm nghẽn về nhận thức, tổ chức và hợp tác trong tuân thủ thuế, ông Hoàng Quang Phòng cho rằng, cần triển khai giải pháp đồng bộ. Trong đó, cơ quan quản lý kiến tạo môi trường, các tổ chức trung gian đóng vai trò cầu nối kiến thức - hỗ trợ, doanh nghiệp chủ động xây dựng năng lực nội bộ gắn với quản trị rủi ro.

Đồng thời, cần nâng cao tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách thuế. Các quy định mới nên được ban hành kèm theo tài liệu hướng dẫn chi tiết, ví dụ minh họa và giai đoạn chuyển tiếp rõ ràng, tránh tình trạng “hiểu mỗi nơi một kiểu”.