Tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp để dẫn vốn cho sản xuất

Phục hồi trái phiếu chưa lan tỏa vào sản xuất

Theo phân tích của FiinGroup, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam trong năm 2025 đã ghi nhận sự phục hồi tương đối rõ nét sau giai đoạn trầm lắng, với tổng giá trị phát hành ước đạt khoảng 630.000 tỷ đồng, tăng 32% so với năm 2024. Diễn biến này cho thấy niềm tin thị trường từng bước được cải thiện, đồng thời phản ánh vai trò ngày càng rõ hơn của trái phiếu doanh nghiệp trong bức tranh huy động vốn trung và dài hạn. Tuy nhiên, xét trên chức năng dẫn vốn cho khu vực sản xuất - công nghiệp, thị trường vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò vốn có.

Ông Lê Hồng Khang - Trưởng nhóm Phân tích trái phiếu từ FiinRatings chỉ ra rằng, cơ cấu phát hành trong năm 2025 cho thấy sự tập trung cao vào nhóm tổ chức tài chính, khi ngân hàng chiếm tới khoảng 68% tổng giá trị phát hành, trong khi các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phi tài chính gần như vắng bóng. Điều này khiến kênh trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục mang tính nội bộ trong hệ thống tài chính, chưa thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế.

Quy mô phát hành trong năm 2025 tăng trưởng tốt nhưng vẫn thiếu đi sự đa dạng cần thiết. Đồ họa tư liệu

“Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp hiện mới tương đương khoảng 10% GDP, còn cách khá xa mục tiêu đạt 25% GDP vào năm 2030, cho thấy dư địa phát triển còn lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải cách mang tính nền tảng” - ông Khang phân tích.

Cũng theo ông Khang, để trái phiếu doanh nghiệp thực sự trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn cho khu vực sản xuất - công nghiệp, cần triển khai đồng bộ ba trụ cột gồm mở rộng cơ sở nhà đầu tư, cải thiện chất lượng và cơ cấu nguồn cung, cùng với việc hoàn thiện thể chế và hạ tầng thị trường. Trong đó, chất lượng “hàng hóa” trên thị trường hiện vẫn là điểm nghẽn lớn khi nguồn cung chủ yếu tập trung vào trái phiếu ngân hàng, bất động sản và chứng khoán. Việc thiếu vắng các doanh nghiệp sản xuất có hồ sơ tín nhiệm tốt không chỉ hạn chế lựa chọn đầu tư, mà còn làm gia tăng rủi ro tập trung đối với thị trường.

Để cải thiện cơ cấu nguồn cung, chuyên gia từ FiinRatings nhấn mạnh, cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh có năng lực tài chính lành mạnh, quản trị minh bạch chủ động tiếp cận thị trường vốn, đặc biệt thông qua kênh phát hành đại chúng.

“Sự tham gia của các tổ chức phát hành chất lượng cao sẽ góp phần đa dạng hóa “hàng hóa”, hình thành đường cong lãi suất tham chiếu theo từng ngành, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý hơn và tạo nền tảng cho nhà đầu tư tổ chức tham gia dài hạn” - ông Khang khẳng định.

Nguồn cầu dài hạn còn nhiều dư địa

Song song với việc cải thiện nguồn cung, mở rộng cơ sở nhà đầu tư được xem là điều kiện then chốt để thị trường phát triển bền vững. Ông Khang cho biết, hiện nay, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng thương mại, vốn vừa là tổ chức phát hành vừa là người mua chính. Cấu trúc này không chỉ thu hẹp dư địa thị trường mà còn làm gia tăng rủi ro tập trung. Do đó, cần thúc đẩy sự tham gia của các nhà đầu tư dài hạn như doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí tự nguyện, bảo hiểm xã hội và các quỹ đầu tư trái phiếu, đồng thời từng bước thu hút dòng vốn quốc tế thông qua tiến trình nâng hạng thị trường.

Thực tế cho thấy, danh mục đầu tư của khối bảo hiểm có quy mô lớn nhưng vẫn phân bổ khá thận trọng, khi phần lớn tài sản tập trung vào tiền gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ. Tỷ trọng đầu tư vào thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp, hiện vẫn ở mức thấp so với tổng tài sản quản lý, cho thấy dư địa tái phân bổ còn đáng kể.

Kết quả khảo sát của FiinGroup cũng cho thấy, nhu cầu đầu tư trái phiếu kỳ hạn trung và dài hạn của khối bảo hiểm là khá rõ nét, với hơn 60% nhu cầu tập trung ở các kỳ hạn từ 7 năm trở lên. Đây là nhóm nhà đầu tư có dòng tiền ổn định, thời gian nắm giữ dài và khả năng hấp thụ rủi ro theo chu kỳ dự án, phù hợp để trở thành nguồn cầu nền tảng cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để dòng vốn dài hạn tham gia mạnh mẽ hơn, yếu tố thể chế và hạ tầng thị trường đóng vai trò mang tính quyết định. Chuyên gia từ FiinRatings nhận định, thị trường hiện vẫn thiếu nhiều cấu phần quan trọng như cơ chế tạo lập thị trường để cải thiện thanh khoản, hoạt động định giá trái phiếu chưa được chuẩn hóa và thị trường repo trái phiếu doanh nghiệp chưa hình thành đầy đủ. Bên cạnh đó, quyền hạn và tính độc lập của đại diện người sở hữu trái phiếu còn hạn chế, trong khi cơ chế xử lý khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán chưa đủ nhanh và hiệu quả, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư tổ chức.

Trên cơ sở đó, chuyên gia này cho rằng, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và phát triển đồng bộ hạ tầng thị trường là điều kiện tiên quyết để thị trường trái phiếu doanh nghiệp chuyển sang giai đoạn phát triển chiều sâu. Khi khuôn khổ pháp lý rõ ràng, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được củng cố và thanh khoản thị trường được cải thiện, dòng vốn dài hạn trong và ngoài nước sẽ có thêm cơ sở để tham gia mạnh mẽ hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để trái phiếu doanh nghiệp thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho khu vực sản xuất - công nghiệp, góp phần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.