Tài khóa vững vàng, tư duy đổi mới: Bệ phóng cho chu kỳ tăng trưởng cao

Chính sách tài khóa “khoan thư sức dân”

Kết quả tăng trưởng năm 2025 là một minh chứng cho sức sống bền bỉ của nền kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, cạnh tranh chiến lược gay gắt và thiên tai bão lũ dồn dập, việc đạt mức tăng trưởng GDP 8,02%, đưa quy mô nền kinh tế tăng 5 bậc lên vị trí 32 thế giới, là một kỳ tích. Thành quả này không đến từ may mắn, mà là kết quả của sự kiên định, nhạy bén trong chỉ đạo điều hành, trong đó đặc biệt là điều hành chính sách tài khóa.

Năm 2025, chính sách tài khóa được điều hành theo hướng mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm. Bộ Tài chính đã tham mưu cho Chính phủ theo cách tiếp cận “nuôi dưỡng nguồn thu” thông qua việc hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp và người dân. Một loạt các chính sách miễn, giảm, gia hạn các loại thuế, phí, lệ phí… với tổng giá trị lên đến 251.000 tỷ đồng đã giúp giảm chi phí đầu vào, kích cầu tiêu dùng và thúc đẩy sản xuất, kinh doanh.

Nguồn: Cục thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Điều ấn tượng nhất là dù thực hiện các chính sách miễn giảm thuế quy mô lớn, thu ngân sách nhà nước năm 2025 vẫn về đích ngoạn mục. Tổng thu ngân sách nhà nước đạt trên 2,65 triệu tỷ đồng, vượt tới 34,74% dự toán. Kết quả này khẳng định tính đúng đắn khi lựa chọn chính sách, bởi khi doanh nghiệp khỏe, nền kinh tế khỏe, nguồn thu ngân sách mới dồi dào và bền vững. Cơ cấu thu chuyển dịch tích cực theo hướng bền vững, chủ yếu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, cho thấy nội lực của nền kinh tế đã thực sự được củng cố.

Bên cạnh kết quả ấn tượng của thu ngân sách, công tác quản lý chi ngân sách cũng được điều hành chặt chẽ, tiết kiệm. Năm 2025, các bộ, ngành, địa phương đã tiết kiệm 10% chi thường xuyên tăng thêm để tạo nguồn cải cách tiền lương, đồng thời tiết kiệm thêm 10% trong những tháng cuối năm để dồn lực cho các nhiệm vụ cấp bách.

Từ sự “thắt lưng buộc bụng” này đã tạo dư địa đáng kể để tăng chi cho đầu tư phát triển (chiếm 32 - 33% tổng chi ngân sách nhà nước) và an sinh xã hội. Trong bối cảnh thiên tai, bão lũ diễn biến phức tạp nửa cuối năm 2025, nguồn dự phòng ngân sách trung ương đã được sử dụng kịp thời, hiệu quả để hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, ổn định đời sống.

Đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý đầu tư công

Trong khi chính sách thuế “trợ lực” cho doanh nghiệp, thì đầu tư công chính là dòng vốn mồi vừa để thu hút các nguồn lực trong xã hội, đồng thời phát triển hạ tầng chiến lược của quốc gia. Năm 2025 ghi nhận con số dành cho đầu tư phát triển lên đến 1,15 triệu tỷ đồng vốn (bao gồm cả các địa phương giao tăng), mức cao nhất từ trước đến nay.

Song song với việc bố trí nguồn lực lớn, tư duy quản lý đầu tư công được đổi mới mạnh mẽ, gắn liền với cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy khi Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư hợp nhất. Việc hợp nhất đã tạo ra sự thống nhất, xuyên suốt trong quản lý từ khâu lập kế hoạch, phân bổ vốn đến giải ngân và quyết toán.

Những điểm nghẽn thể chế từng kìm hãm dòng vốn đã được tháo gỡ mạnh mẽ. Nghị định số 254/2025/NĐ-CP và Nghị định số 312/2025/NĐ-CP được ban hành, cải cách triệt để quy trình thanh toán vốn. Thời gian thanh toán vốn được rút ngắn tối đa chỉ còn 2 ngày làm việc, thủ tục hành chính giảm tới 33%. Tư duy quản lý chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, trao quyền chủ động tối đa cho chủ đầu tư.

Nhờ sự quyết liệt này, dòng vốn đầu tư công đã chảy mạnh vào các dự án trọng điểm quốc gia. Đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành 3.803 km đường bộ cao tốc và 1.701 km đường bộ ven biển, vượt xa các mục tiêu đề ra. Hạ tầng giao thông đột phá đã mở ra không gian phát triển mới, kết nối liên vùng, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây chính là nền tảng vật chất quan trọng nhất cho mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

Ngoài ra, với sự đôn đốc, vào cuộc quyết liệt của Ban Chỉ đạo 751 (Ban chỉ đạo về giải quyết khó khăn, vướng mắc các dự án tồn đọng do Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hoà Bình làm Trưởng Ban, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng làm Phó Ban), hàng ngàn dự án với tổng mức đầu tư hàng triệu tỷ đồng đã được hồi sinh. Việc khơi thông nguồn lực từ các dự án này chính là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, tránh lãng phí nguồn lực xã hội khổng lồ.

Khơi thông nguồn lực từ khu vực tư nhân

Năm 2025 còn ghi nhận dấu mốc phát triển mới của khu vực kinh tế tư nhân khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW. Xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất", các cơ chế, chính sách thuế đã được thiết kế để "tiếp sức" cho khu vực này.

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết số 198/2025/QH15 với các cơ chế đặc thù như miễn thuế cho thu nhập từ chuyển nhượng vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hay cho phép tính chi phí R&D bằng 200% thực tế khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp đã góp phần tạo sự hứng khởi, khơi nguồn cho làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ. Kết quả, năm 2025 có gần 297,5 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, nâng tổng số doanh nghiệp đang hoạt động lên hơn 1 triệu.

Đặc biệt, công cuộc chuyển đổi số trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh và việc xóa bỏ thuế khoán từ 1/1/2026, được kỳ vọng sẽ minh bạch hóa môi trường kinh doanh, thúc đẩy hàng triệu hộ kinh doanh lớn chuyển đổi lên doanh nghiệp, tạo thêm động lực mới cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đề ra mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn rất nhiều với chính sách tài khóa. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, một trong những thách thức của giai đoạn tới là áp lực điều hành chính sách tài chính, thúc đẩy vốn đầu tư xã hội khoảng 40% GDP để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa không chỉ dừng lại ở vai trò “kích thích”, mà phải chuyển mạnh sang vai trò “kiến tạo phát triển”. Đầu tư công trong giai đoạn tới cũng cần được định vị như một “vốn mồi” chiến lược, dẫn dắt và kích hoạt đầu tư tư nhân, thay vì dàn trải, thiếu trọng tâm.

Dựa trên nền tảng vững chắc của năm 2025, mục tiêu này là khả thi nhưng đòi hỏi ngành Tài chính phải nỗ lực, quyết tâm lớn hơn bao giờ hết. Những bài học về "khoan thư sức dân", về đột phá thể chế, về kỷ luật ngân sách đã được đúc kết thời gian qua sẽ là hành trang quý giá để ngành Tài chính tiếp tục đảm đương vai trò “nhạc trưởng” của nền kinh tế, tự tin cùng đất nước bước vào chu kỳ tăng trưởng chưa từng có.